ସଂଖ୍ୟା ଓ ଜୀବନରେ ଆବଶ୍ୟକତା

୧. “ସାଂଖ୍ୟ” ଶବ୍ଦର ମୂଳ

“ସଂଖ୍ୟା” ଶବ୍ଦରୁ ନିଜେ “ସାଂଖ୍ୟ” ଦର୍ଶନର ଜନ୍ମ ହୋଇଛି।
ସାଂଖ୍ୟ ଅର୍ଥ — “ଯାହା ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ଳେଷଣ କରେ”।
ଅର୍ଥାତ୍, ସେଇ ଦର୍ଶନ ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସଂଖ୍ୟା ଭିତରେ ବିଭକ୍ତ ଓ ବିଚାର କରାଯାଏ।

ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଋଷି କପିଳ ମୁନି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଥିଲା।
ସେ କହିଲେ —

> “ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ୨୫ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଗଠିତ” — ଏହା ହେଉଛି ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ।

୨. ସଂଖ୍ୟା ଓ ସୃଷ୍ଟି ତତ୍ତ୍ୱ (ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ)

କପିଳ ମୁନିଙ୍କ ମତରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିମ୍ନଲିଖିତ ୨୫ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଗଠିତ —

କ୍ରମରେ ତତ୍ତ୍ୱ ଅର୍ଥ:

1 ପୁରୁଷ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସାକ୍ଷୀ — ଈଶ୍ୱରତତ୍ତ୍ୱ
2 ପ୍ରକୃତି ଅପ୍ରକାଶ ଶକ୍ତି, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ
3 ମହତ୍ ବିଶ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି
4 ଅହଂକାର “ମୁଁ” ବୋଧର ଜନ୍ମ
5–9 ତନ୍ମାତ୍ରା ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ରସ, ଗନ୍ଧ
10–14 ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ କାନ, ଚକ୍ଷୁ, ନାସିକା, ଜିଭ, ଚର୍ମ
15–19 କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ହସ୍ତ, ପାଦ, ଜିଭା, ପାୟୁ, ଉପସ୍ଥ
20–24 ପଞ୍ଚମହାଭୂତ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ
25 ମନସ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ସଂଯୋଜକ

ଦେଖନ୍ତୁ — ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ସଂଖ୍ୟା (୨୫ ତତ୍ତ୍ୱ) ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଭଜିତ କରିଛି।
ଏହା ଅର୍ଥ — ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଜଗତର ଗୁପ୍ତ ଗଠନର ସଂକେତ।

୩. ସଂଖ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନିୟମ

ସାଂଖ୍ୟ କୁହେ —
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଚାଲେ ଏକ ଗଣିତୀୟ ସମନ୍ତା ଓ ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ସମତୁଳନ ଦ୍ୱାରା।

ଯେପରି ଦିନ ଓ ରାତ୍ରି, ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତି, ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ —
ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟାତ୍ମକ ଶକ୍ତିର ସମତା।
ଏହି ସମତା ଭାଙ୍ଗିଲେ ବିକାର (ଦୁଃଖ, ଅନାଶ) ଜନ୍ମ ନେଉଛି।
ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଧର୍ମ ଓ ନିୟମର ମୂଳ ମାପ।

୪. ସଂଖ୍ୟା ଓ ଈଶ୍ୱର ସମ୍ପର୍କ

ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ମତେ —
ଈଶ୍ୱର ସେହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା (ପୁରୁଷ),
ଯିଏ ପ୍ରକୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ସଂଖ୍ୟା ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଚାଳନା କରନ୍ତି।

ଏହା ଅର୍ଥ —

> ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ମନର ସଂଗଠନ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟଶକ୍ତି।

ତେଣୁ ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଦେବତାଙ୍କ “ଲୀଳାର ଗଣିତ”।

୫. ମଣିଷ ଓ ସଂଖ୍ୟା

ମଣିଷ ଯଦି ସଂଖ୍ୟା (ନିୟମ, ସମନ୍ତା, ସମତା) ଯେ ବୁଝିଲା,
ସେ ବୁଝିଲା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କିପରି ଚାଲେ।
ଏହି ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି “ଜ୍ଞାନ ଯୋଗ” ଓ “ସାଂଖ୍ୟ ଯୋଗ”।

ଯେପରି —

ଯୋଗ ଶାସ୍ତ୍ର କହେ: “ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଏକ ସଫଳତା ଦେଉଛି।”

ସଂଖ୍ୟା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ,
ଯୋଗ ହେଉଛି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ।

ତେଣୁ ଯିଏ ସଂଖ୍ୟା ବୁଝେ — ସେ ବୁଝେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗଣିତ;
ଯିଏ ଯୋଗ କରେ — ସେ ଅନୁଭବ କରେ ଏହାର ଏକତା।

୬. ସଂଖ୍ୟା ଓ ମୋକ୍ଷ

ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନର ଶେଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ —
ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ବିଭେଦ ବୁଝି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି।

ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଆପଣ ବୁଝନ୍ତି —
“ମୁଁ ଶରୀର, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ସାକ୍ଷୀ ଚେତନା।”
ତାହାଲେ ଆପଣ ମୋକ୍ଷ ପାଉଛନ୍ତି।

ସାରକଥା

ସଂଖ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଓ ଭାଷା
ସାଂଖ୍ୟ ଦର୍ଶନ ,ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବିଶ୍ଳେଷଣ
ପୁରୁଷ (ଚେତନା) ଈଶ୍ୱରତତ୍ତ୍ୱ
ପ୍ରକୃତି ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି
ସଂଖ୍ୟା ବୁଝିବା ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି
ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗ ଏହି ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭବ ରୂପ। 🙏

ମଲ୍ଲୀପୁର, ନିଆଳ
ଖୋର୍ଦ୍ଧା
9439011063